Ημερολόγιο 2012: Για την πατρίδα μου τη Μικρά Ασία.

Σαν τον καπνό που βγαίνει από τη φωτιά πάναψε κανένας φτωχός ψαράς σε κάποιο ρημονήσι, και σε λίγο σβύνει και χάνεται από το πέλαγο, έτσι έσβυσες κ εσύ κι εσύ και πας, πατρίδα μου Μικρή Ασία.
Αφού το λοιπόν, ένα τέτοιο ακατάλυτο και χιλιοριζωμένο δέντρο ξεριζώθηκε, και μαράθηκε, και ξεράθηκε, και αποκαρβούνιασε, κ έλυωσε ολότελα, θα πεί πως έτσι θα χαθεί μιαν ημέρα κι ολάκερος ο κόσμος. Από τον καιρό που ήσουνα ακόμα ζωντανή, ακουγόσουνα στον κόσμο σαν κάποιο παραμύθι. Και τώρα πια που πέθανες, γίνηκες αγιασμένη Εδέμ κι αζύγωτος Παράδεισος για τα παιδιά σου, που κάθουνται παραπονεμένα κι ορφανεμένα «απέναντι του παραδείσου της τρυφής». Η κληρονομιά μας πήγε σε άλλους, τα σπίτια μας ρημάξανε, ορφανοί γινήκαμε, δεν έχουμε πια πατέρα, οι μανάδες μας είναι σαν χήρες. Φαίνεται πως αμαρτήσανε οι πατεράδες μας, φουρτούνα ξέσπασε στα κεφάλια μας. Οι αρχόντοι μας φτωχέψανε, οι όμορφές μας ασχημήνανε, οι σπουδασμένοι μας μαραζώσανε, οι γερόντοι μας χαθήκανε, οι νηοί μας γεράσανε. Έλειψε η χαρά από την καρδιά μας, ο γάμος μας γύρισε σε θλίψη, έπεσε το στεφάνι από την κεφαλή μας. Πλην εσύ ζεις και τα χρόνια σου δεν μετριούνται σαν τα χρόνια του πεθαμένου, παρά σαν του ζωντανού. Γιατί στάθηκες η κιβωτός η πνευματική, το κατοικητήριο Εκεινού που έχει τα εφτά πνεύματα του Θεού, κ Εκεινού, που βαστά τα εφτά αστέρια στο δεξί χέρι του, και που περπατά ανάμεσα στα εφτά λυχνάρια τα χρυσά.
Να, μέσα σε τούτο το βιβλίο είνε αποθησαυρισμένα λιγοστά από τα ακριβά πετράδια που στολίζουνε την άφθαρτη στολή σου, νύφη αγέραστη, χαρά της ανθρωπότητας. Από τον καιρό που πρωτοταίριαξε τα πρώτα ποιητικά λόγια ο άνθρωπος, στολίστηκες κ εσύ με τα πρώτα δροσερά πνευματικά λουλούδια, τότε που γλυκοχάραζε η ζωή πίσω από τα αρχαία βουνά σου, Ανατολή Ανατολών, Εφτάφωτη λυχνία, Μήτρα όπου έδωσες σάρκα στον τυφλό που μας έμαθε να βλέπουμε τον ωραίον κόσμο, εμάς πώχουμε μάτια. Εσύ γέννησες το δράκο της Έφεσος, παιδί σου στάθηκε και το κλειδωμένο στόμα της Σάμος, τα αγιασμένα στερνοπαίδια σου κηρύξανε την ελπίδα στον απελπισμένο τον κόσμο. Ποια μάνα άλλη γέννησε κι ανάθρεψε το Θεό, που επήρε κορμί κι έγινε άνθρωπος? Σ εσένα γίνηκε αυτό το φριχτό μυστήριο, από εσένα ανάτειλε τ άστρο τ αβασίλευτο, ο άρχοντας της ειρήνης, ο πρωτότοκος της αθανασίας. Κι από τα δικά σου παιδιά πρωτοδιάλεξε την αγγελική του δορυφορία, και δικό σου αίμα πρωτοράντισε τα θεμέλια της καινούργιας Ιερουσαλήμ, που δεν θα σαλευτούνε στον αιώνα. Η Ταρσός έβγαλε τον Παύλο, το εξαίσιο τέρας, η Αντιόχεια τον Ιγνάτιο, που έθρεψε τα λιοντάρια με εκατόν χρονών αγιασμένα κόκκαλα, η Σμύρνη τον Πολύκαρπο και τον Βουκόλο, η Έφεσος τον Τιμόθεο, η Πέργαμος τον Αντύπα. Από την κάθε πολιτεία σου βγήκανε πλήθος άνθρωποι άγιοι, Πατέρες, μάρτυρες, όσιοι, και γινήκανε σαν ένα σύννεφο αστραφτερό, που σε περισκέπασε με τη δόξα του.
Δέξου τα λοιπόν, σεβάσμια μητέρα, τούτα τα φτωχά λόγια από ένα τιποτένιο τέκνο σου, ύστερα από τόσα μεγάλα που σε τιμήσανε. Άμποτε να ξεκουραζότανε το κορμί μου στο απέραντο πλάτος σου, παρά ν άμαι ζωντανός μακρυά σου, δίχως να βρίσκω παρηγοριά. «Ίνα τι ουκ απέθανον εν μήτρα, και ουκ εγένετό μοι η μήτηρ μου τάφος μου? Ίνα τι εξήλθον εκ μήτρας, του βλέπειν κόπους και πόνους, και διετέλεσαν εν αισχύνη αι ημέραι μου?».

Φώτης Κόντογλου

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ – Σμύρνη.

Η Σμύρνη, συνδεδεμένη συνειρμικά με την τραγωδία του 1922, έχει ταυτιστεί στην κοινή νεοελληνική συνείδηση με τη θριαμβευτική κορύφωση και το οδυνηρό τέλος του ονείρου της Μεγάλης Ιδέας. Στη καταστροφή της όμορφης πόλης αποτυπώνεται το μαρτύριο ολόκληρου του μικρασιατικού Ελληνισμού. Η εξαιρετική γεωγραφική θέση της καθόρισε την τύχη της καθ’ όλη τη μακραίωνη ιστορία της. Απόληξη των χερσαίων δρόμων του εμπορίου της δυτικής Μικράς Ασίας και από τα σημαντικότερα λιμάνια της ανατολικής Μεσογείου ήταν μητροπολιτικό κέντρο ήδη από τον 17ο αιώνα. Η εντυπωσιακή, όμως, οικονομική άνθηση, που γνώρισε κατά τον 19ο και τον πρώιμο 20ο αιώνα και η συνακόλουθη κοινωνική εξέλιξη ήταν αυτές, οι οποίες συντέλεσαν αποφασιστικά στη δημιουργία του θρύλου της Σμύρνης των νεότερων χρόνων.

Οι κάτοικοί της, χωρίς τα προάστια, έφθαναν τους 270.000 από τους οποίους οι 140.000 ήταν Έλληνες. Ακολουθούσαν οι Τούρκοι (80.000), οι Εβραίοι (30.000), οι Ευρωπαίοι (15.000) και οι Αρμένιοι (12.000).
Το διαπολιτισμικό της ύφος, ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της, αλλά κυρίως η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου με αξιοζήλευτο επίπεδο εκπαίδευσης, πλήθος συλλόγων, φιλανθρωπικών οργανώσεων και ιδρυμάτων, εντυπωσιακή εκδοτική παραγωγή, ανεπτυγμένο αθλητισμό, αξιόλογη θεατρική κίνηση με συνεκτική δύναμη την ορθόδοξη εκκλησία, έκανε τη Σμύρνη μη αγαπητή στους τούρκικους πληθυσμούς και διαμόρφωσε σταδιακά το προσωνύμιο ΄΄ Γκιαούρ Ισμίρ΄΄, δηλαδή ΄΄ άπιστη Σμύρνη΄΄.
Για το τραγικό τέλος της, πολλοί ξένοι και Έλληνες αυτόπτες μάρτυρες θα περιγράψουν σκηνές φρίκης κατά τις μέρες της πυρκαϊάς και θα εκφράσουν αβάσταχτη οδύνη και αποστροφή για τις βιαιοπραγίες που είδαν. Χαρακτηριστικά μαρτυρεί ο αμερικανός πρόξενος Τζορτζ Χόρτον: «Μια από τις πιο ζωντανές εντυπώσεις που πήρα μαζί μου φεύγοντας απ τη Σμύρνη ήταν το συναίσθημα της καταισχύνης πως ανήκα στο ανθρώπινο γένος»…

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - Κυδωνίες (Αϊβαλί).

Από τις νεότερες πόλεις της Μικράς Ασίας, οι Κυδωνίες (Αϊβαλί) ιδρύθηκαν στο τέλος περίπου του 16ου αιώνα από κατοίκους της Λέσβου οι οποίοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους αναζητώντας καλύτερους όρους διαβίωσης. Είναι άγνωστο πόσοι ήταν οι άποικοι όταν δημιουργήθηκε ο πρώτος οικισμός, η ανάπτυξη όμως της πόλης υπήρξε ραγδαία και από τα μέσα του 18ου αιώνα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην οικονομική και την πνευματική ζωή της περιοχής που αποδίδεται κυρίως, στα προνόμια που παραχωρήθηκαν τότε στους χριστιανούς κατοίκους της πόλης από την οθωμανική διοίκηση.
Οι Κυδωνίες, με ελληνικό πληθυσμό γύρω στις 30.000 στις παραμονές της ελληνικής επανάστασης του 1821, ένα από τα σπουδαιότερα οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα του υπόδουλου Ελληνισμού, το δεύτερο μετά τη Σμύρνη στη Μικρά Ασία, καταστράφηκε από τον τουρκικό στρατό που μπήκε στη πόλη στις 2 Ιουνίου του 1821.

Κατά τον αιώνα από την επανεγκατάσταση ως την Μικρασιατική καταστροφή, η βιοτεχνία, το εμπόριο και η ναυτιλιακή δραστηριότητα παρουσιάζουν ραγδαία ανάπτυξη, ενώ άνθιση παρουσιάζει και η πνευματική ζωή του τόπου.
Χαρακτηριστικός είναι ο μεγάλος αριθμός λογίων και ανώτερων κληρικών που κατάγονται από τις Κυδωνίες, γνωστότεροι από τους οποίους ήταν οι λογοτέχνες Φώτης Κόντογλου, Ηλίας Βενέζης, Στρατής Δούκας κ.α.
Το 1922-23 το σύνολο των Ελλήνων εγκατέλειψε τις πατρογονικές του εστίες και στη θέση τους ήρθαν μουσουλμάνοι κυρίως από την Κρήτη, στα πλαίσια της ανταλλαγής των πληθυσμών.
Σήμερα η πόλη αποτελεί εμπορικό κέντρο της περιοχής και πολλοί από τους ηλικιωμένους κατοίκους της εξακολουθούν να μιλούν Ελληνικά, ενώ πολλά τούρκικα τεμένη είναι πρώην ελληνικές ορθόδοξες εκκλησίες.

ΜΑΡΤΙΟΣ - Μοσχονήσια

‘‘ Τα νησιά που ’ναι σκορπισμένα μπροστά στο χερσόνησο, ανάμεσα στη μεγάλη στεριά και Μυτιλήνη, μετριούνται ίσαμε τριάντα. Ο Στράβωνας λέγει πως είναι είκοσι απάνω-κάτω, γιατί τα μικρότερα δεν τα λογαριάζει για νησιά. Ο Τιμοσθένης τ’ ανεβάζει σε σαράντα.
Οι αρχαίοι τα λέγανε Εκατόνησα, δηλαδή Απολλόνησα. « Εκατόνησοί εισίν, οίον Απολλόνησοι, Έκατος γαρ Απόλλων.»
Σήμερα τα λένε Μοσκονήσια, ίσως από τ’ όνομα ενούς κουρσάρου Μόσκου, που λημέριαζε απάνω τους ποιος ξέρει πότε. Το πιο μεγάλο είναι το καθεαυτού Μοσκονήσι, που μπαίνει ανάμεσα στο χερσόνησο και στη στεριά και σφαλά το μπουγάζι τ’ Αϊβαλιού, όπως είπαμε αρχήτερα. Εξόν απ’ αυτό, χωριό δε βρίσκεται σε κανένα άλλο.

Κατά το βορινό πέλαγο, μέσα στον κόρφο τ’ Αδραμυτιού, βρίσκουνται τα παρακάτω νησιά:
1 Κρομμυδονήσι, κολλητό στο Μοσκονήσι….2 Δασκαλειό, ανοιχτά απ’ το Κρομμυδονήσι, σα χελώνα….3 Κοκκινονήσι. 4 Σεφέρι, όλο χώμα, βορινά από το χωριό του Μοσκονησιού. 5 Κώδωνας ή Του Κοντού, πετραδερό. 6 Κόπανος, ανατολικά από το νησί του Κοντού…7 Κάλαμος, πολύ μικρό, οι νησώτες ρίχνανε τα κόκκαλα κεινών που βρουκολακιάζανε. 8 Πετρούσι. 9 Σκλαβονήσι, πετραδερό όπως και το Πετρούσι.10 Γκιουμουσλί ή Ασημόνησο, φουντωμένο από λιόδεντρα… 11 Άγιος Γιώργης το Ψηφί, μ’ ένα μικρό μοναστήρι…12 Άγιος Νικόλας, μικρούτσικο, χωμένο μέσα στον κόρφο του μεγάλου νησιού. 13 Ούλια, αρχαία Ιουλία…. Οι Μοσκονησιώτες ήτανε θαλασσινοί φημισμένοι και ταξιδεύανε στη Ρουμανία και πλουτίζανε πολύ. Στα Μοσκονήσια σκαρώνανε καΐκια και καράβια και τόσο φημισμένοι καραβομαραγκοί ήτανε, που τους παίρνανε και δουλεύανε σε ξένους ταρσανάδες, στη Μυτιλήνη, στη Σύρα, στην Πόλη και στο Παρθένι της Μαύρης Θάλασσας.’’

Φώτης Κόντογλου ΄΄Το Αϊβαλί η Πατρίδα μου΄΄

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - Πέργαμος

Ιστορική πόλη της Μικράς Ασίας, πρωτεύουσα του βασιλείου της Περγάμου κτισμένη στην εύφορη κοιλάδα της Τευθρανίας ανάμεσα στους ποταμούς Σελινούντα και Κήτειο, παραποτάμους του Κάϊκου ποταμού.
Το όνομά της κατά μία παράδοση, το οφείλει στον Πέργαμο, γιο του Νεοπτόλεμου και της Ανδρομάχης. Όνομα που σημαίνει ισχυρό φρούριο. Η ιστορία της πόλης ουσιαστικά αρχίζει το 301 π.χ όταν ο Λυσίμαχος, ένας από τους επιγόνους του Μ. Αλεξάνδρου, εμπιστεύθηκε στο διοικητή της Περγάμου Φιλέταιρο Τιανό, προς φύλαξη 9.000 τάλαντα. Αυτόν διαδέχθηκε ο Λυσίμαχος και εν συνεχεία ο Φιλέταιρος έως ότου ήλθε στην εξουσία ο Άτταλος Α! ο οποίος και χρησιμοποίησε το μεγαλύτερο μέρος του θησαυρού αυτού για να την εξωραΐσει. Το έργο συνέχισε ο διάδοχός του Ευμένης ο Β! ο οποίος έχτισε ένα πλήθος ναών και δημόσιων κτηρίων και ανάμεσά τους τον περίφημο βωμό της Περγάμου.
Η Πέργαμος όταν καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους έγινε το μεγαλύτερο εμπορικό, πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο της ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας. Η βιβλιοθήκη της ήταν από τις μεγαλύτερες του κόσμου, αλλά ο Αντώνιος χάρισε τα βιβλία της στη βασίλισσα της Αιγύπτου, την Κλεοπάτρα. Στην Πέργαμο άκμασε και ο διάσημος γιατρός της αρχαιότητας Γαληνός.

Από τα κυριότερα κτίσματα που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη είναι: ο βωμός του Δία με τις περίφημες παραστάσεις της Γιγαντομαχίας, ο ναός της Νικηφόρου Αθηνάς, η βιβλιοθήκη, ο ναός του Τραϊανού, η δημόσια κρήνη, το συγκρότημα των τριών γυμναστηρίων, το ωδείο, το αμφιθέατρο, το ρωμαϊκό θέατρο, το Ασκληπιείο, τα κτίσματα της αγοράς κ.ά.
Κατά τη μικρασιατική εκστρατεία, η πόλη της Περγάμου αποτέλεσε την έδρα της ΄΄Μεραρχίας Αρχιπελάγους΄΄. Στις 22 Αυγούστου του 1922, η Πέργαμος περιήλθε οριστικά στους Τούρκους και όσοι από τους κατοίκους της σώθηκαν, κατέφυγαν οριστικά πρόσφυγες στην Ελλάδα.

ΜΑΙΟΣ - Έφεσος.

Περίφημη πόλη της Ιωνίας, που βρίσκεται στη δυτική όχθη του ποταμού Καϋστρου και νότια της Σμύρνης. Σύμφωνα με την παράδοση, πρώτοι κάτοικοι της Εφέσου ήταν οι Κάρες και οι Λέλεγες, οι οποίοι λάτρευαν στην περιοχή μία θεότητα της Φύσης, προκάτοχο της Εφεσίας Αρτέμιδος. Αργότερα, Ίωνες άποικοι κατέλαβαν την περιοχή διατηρώντας, ωστόσο, την λατρεία της τοπικής θεότητας, την οποία ονόμασαν Άρτεμη Εφεσία.
Η πόλη είχε στην αρχή ένα μικρό ναό, που αργότερα καταστράφηκε, για να κτιστεί το μεγαλόπρεπο Αρτεμίσιο, που η κατασκευή του κράτησε 120 χρόνια. Ο ναός αυτός, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, ήταν το μεγαλύτερο οικοδόμημα της Ιωνίας. Το ιερό της Άρτεμης υπηρετούσαν ιερείς και ιέρειες παρθένοι, που ονομάζονταν Μεγάβυζ.

Το 190 π.Χ. η Έφεσος καταλαμβάνεται από τους Ρωμαίους, οι οποίοι την παραδίδουν στο σύμμαχό τους βασιλέα της Περγάμου, Ευμένη Β'. Όταν ο τελευταίος βασιλέας της Περγάμου, Άτταλος Γ', κληροδότησε το κράτος του (και την Έφεσο) στους Ρωμαίους, αυτοί την κατέστησαν έδρα της επαρχίας της Ασίας. Στην εποχή του Αυγούστου η Έφεσος γνώρισε μεγάλη ακμή. Πλήθος εμπόρων συνέρεε εκεί, συντελώντας στην αύξηση της εμπορικής της κίνησης. Η σταδιακή αύξηση του πληθυσμού και η αίγλη που απέκτησε, την κατέτασσαν στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη μετά την Αλεξάνδρεια. Κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς χρόνους, η Έφεσος διατήρησε τη λαμπρότητά της και ιδρύθηκε εκεί χριστιανική εκκλησία η οποία μετά την τουρκική κατάληψη καταστράφηκε.
Στην σύγχρονη εποχή απομένουν μόνο ερείπια της αρχαίας πόλης και του ναού, που τα περισσότερα έχουν έρθει στο φως από τις ανασκαφές.

ΙΟΥΝΙΟΣ - ΑΛΑΤΣΑΤΑ.

Πάντοτε μέσα στις καρδιές των Μικρασιατών που εκπατρίστηκαν μα και παντοτινά στους απογόνους των, θα φέγγει η Ιωνική σπίθα που θα κρατεί άσβεστη τη μνήμη. Σ' εκείνους τους τόπους τους ιερούς κι αλησμόνητους που χιλιετηρίδες έζησαν γενιές και γενιές με καθαρό Ελληνικό αίμα, πνεύμα και παράδοση, που ρίζες ζωής πολλών αιώνων μιλούν με ευλάβεια για θρησκεία και πατρίδα. Εκεί και η μικρή πόλη των Αλατσάτων των 19 χιλιάδων κατοίκων, ζούσε κι αναπαυόταν γεμάτη σφρίγος κάτω από τον αρχαίο Ιωνικό ουρανό της.
Σημαντική τομή στην ιστορία της πόλης ήταν ο πρώτος διωγμός το Μάιο του 1914. Μετά την ήτα της Τουρκίας στους βαλκανικούς πολέμους, οι Έλληνες κάτοικοι των Αλατσάτων εκδιώκονται βίαια από τον Οθωμανικό στρατό και στα σπίτια τους εγκαθίστανται μουσουλμάνοι πρόσφυγες των Βαλκανίων. Μετά την κατάληψη της πόλης από τον ελληνικό στρατό στις 20 Μαΐου του 1919 σημαντικό μέρος των προσφύγων επέστρεψε σταδιακά ως το 1920, με αποτέλεσμα την ανασυγκρότηση της πόλης η οποία διακόπηκε όμως εκ νέου μετά την ήττα και την

αποχώρηση του Ελληνικού στρατού. Ο Οθωμανικός στρατός κατέλαβε τα Αλάτσατα το Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου1922. Τότε κλήθηκαν όλοι οι άντρες ηλικίας 18-45 ετών να παρουσιαστούν ενώπιον των τουρκικών αρχών ως στρατεύσιμοι και οδηγήθηκαν σε τάγματα εργασίας. Από αυτούς οι περισσότεροι βρήκαν το θάνατο σε τραγικές συνθήκες. Λίγοι ήρθαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Ανταλλαγής των πληθυσμών. Ο υπόλοιπος πληθυσμός, οι επιζήσαντες των αιματηρών γεγονότων εκείνων των ημερών, γυναικόπαιδα και ηλικιωμένοι, οδηγήθηκαν πεζοί στο λιμάνι του Τσεσμέ και μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα με ελληνικά πλοία υπό την επιστασία του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού.
Η τραγική κατάληξη αυτής της ιστορικής φάσης είχε ως συνέπεια την αιματηρή και τελεσίδικη εκδίωξη των Αλατσατιανών μαζί με όλους τους Έλλήνες από τα εδάφη της Μικράς Ασίας.

ΙΟΥΛΙΟΣ - Φώκαια.

Η Φώκαια, παράλια πόλη και λιμάνι της Μ. Ασίας ιδρύθηκε περίπου τον 8ο π.Χ. αιώνα από Έλληνες αποίκους, Ιωνικής προέλευσης. Για την ονομασία της, συνυπάρχουν δύο εκδοχές. Η μια υποστηρίζει πως το όνομά της το πήρε από το ότι πολλοί άποικοι κατάγονταν από τη Φωκίδα, ενώ η άλλη, επειδή η περιοχή αποτελούσε πέρασμα για τις φώκιες της Μεσογείου. Η δεύτερη αυτή εκδοχή ενισχύεται κι από νόμισμα της πόλης πάνω στο οποίο ήταν χαραγμένο κεφάλι φώκιας.
Κύρια ασχολία των Φωκαέων υπήρξε η ναυτιλία και το εμπόριο. Η περίοδος 605-560 π.Χ. είναι η πιο ένδοξη εποχή της εμπορικής θαλασσοκρατίας για τους Φωκαείς, που διατηρήθηκε μέχρι τον καιρό της βασιλείας του Κροίσου.
Η Φώκαια ήταν απ’ τις πιο μικρές πόλεις της Ιωνίας αλλά η πιο δραστήρια στο εμπόριο και τον αποικισμό ιδρύοντας ονομαστές αποικίες όπως τη Μασσαλία στη Γαλλία, το Εμπόριον στην Ισπανία, την Ελέα στην Ιταλία κ.α.

Το 1250 μ.χ. ιδρύεται η Νέα Φώκαια λίγο βορειότερα της Παλαιάς η οποία είναι χτισμένη σε μια μικρή πεδιάδα, με κήπους, αμπέλια, ελαιώνες και με έναν μικρό υπήνεμο όρμο.
Το 1821 οι κόλποι της Παλαιάς και της Νέας Φώκαιας χρησίμευσαν ως ορμητήρια στα ψαριανά καράβια, στον αγώνα τους για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Σε απογραφή του 1904 οι κάτοικοι της Π. Φώκαιας υπολογίζονται σε 7.704 από τους οποίους οι 6.300 είναι Έλληνες. Οι χρονολογίες “1914” και “1922” είναι κομβικές για τους Φωκιανούς, αφού τότε το ελληνικό στοιχείο που ουσιαστικά δημιούργησε τις πόλεις της Παλαιάς αλλά και της Νέας Φώκαιας εγκαταλείπει οριστικά τη Μικρασιατική γη.
Σήμερα 90 χρόνια μετά, αρκετοί Φωκιανοί βρίσκονται στη Μυτιλήνη , την Αττική, τη Χαλκιδική, την Κρήτη, το Βόλο, τη Σκάλα Λουτρών κ.α.

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ - Πόντος

Πόντος! Εν άστρον φωτεινόν σ' Ελλενικούς αιώνας.
Αργοναυτών το όρωμαν και τη Ακρίτα κάστρον.
Νύφε ακριβοθώρετος τη Πόντου τη Ευξείνου,
Πυκνέσα δύσσα σα ραςά μάραντα φορτωμένα.
Πόντος! Αγέρας παρχαρί, θύμηρου μυρωδία,
Τη λύρας γλυκολάλεμαν, νερόπα πάντα κρύα.
Πόντος! Η πρώτεσα χαρά μ', το υστερνόν μ' ο πόνος.
Αροθυμώ και τραγωδώ, αροθυμώ και κλαίω.
Κι έρθενε χρόνια δίσεκτα, καταραμένα χρόνια
Ο ουρανόν ελίβωσεν, σην γην ποτάμ' το (γ)αίμαν.
Κ' εσκώθεν θρήνος θάνατος, πέρα περού σον Πόντον.
Ξαν κρούγ'νε οι Αγαρηνοί και καίγ'νε και ρημάζ'νε,

Ο βίον χάται γενεών, ο κόσμον ξεριζούται
Κι ένας λαός πορεύκεται σ' Αδάμ την εξορίαν.
Αποτελειώνε σον γιαλόν το έργον των Αγαρηνών οι Φραγκολεβαντίνοι
Και κ' εγροικάς ο άκλερον ποίος τεσόν έν' ο εχθρόν και ποίος έν' ο φίλον.
Και σην Ελλάδαν έρθαμε ρίζα 'μουν προαιώνιον
πατρίδα τη πατρίδας.
Και ξαν πουλί μ' ασ'ήν αρχήν χτίζομεν το γεφύριν.
Σα μαύρα τα χαλάσματα άθα και μανουσάκια.
Την γήν κατατρυπαίνομεν μ' αλέτριν και χορόν,
Τον ήλιον ξαν σα χέρα 'μουν αγαπεμέν κρατούμεν
Και μ' έναν στόμαν, μ' έναν ψήν και νούν βροντολαλούμεν
ΠΟΝΤΟΣ! 'εν' άστρον φωτεινόν
Ο ψε, σήμερον και πάντα.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - Ίμβρος.

Δύσκολα μπορεί κάποιος να φανταστεί, πως μια και μόνη υπογραφή είναι ικανή να αφανίσει έναν πληθυσμό δεκαπέντε χιλιάδων χωρίς να πέσει ούτε μια τουφεκιά, χωρίς να χυθεί σταγόνα αίματος. Περισσότερη δυσκολία περιέχει η προσπάθεια να αντιληφθεί πως αυτός ο αφανισμός συντελέστηκε με την ΄΄ εκκωφαντική ΄΄ σιωπή και αδράνεια του επίσημου προστάτη αυτού του πληθυσμού.
Ίμβρος και Τένεδος . Αγκάθια στο Αρχιπέλαγος, αγκάθι και μαύρος αχινός καρφωμένα βαθιά στη φτέρνα της συνείδησης του επίσημου ελληνικού κράτους. Μια ένοχη εθνική σιωπή και δυο ακόμα χαμένες Πατρίδες. Ένα καταποντισμένο κομμάτι του Ελληνισμού, βυθισμένο στις εσχατιές της συλλογικής μνήμης, περιστοιχισμένο από διπλωματικές ήττες, πολιτικά εγκλήματα, κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εξευτελισμό των διεθνών συνθηκών, έτσι όπως αυτές ορίζονται και υπογράφονται από το ΄΄δίκιο των δυνατών΄΄, για να μεταβάλλονται σε άχρηστα κουρελόχαρτα την επομένη της υπογραφής.

Εκεί στην είσοδο του μυθολογικού αχού της Έλλης, με τις ερινύες και τις ενοχές κέρβερους, να διαταράσσουν τον ύπνο το βαθύ της μητέρας Πατρίδας και να υπενθυμίζουν αθετημένα πρωτόκολλα και υποχρεώσεις. Ίμβρος και Τένεδος, δύο ελληνικά νησιά απελευθερωμένα το 1912 μαζί με τα άλλα νησιά του Αρχιπελάγους και για δέκα ολόκληρα χρόνια υπό ελληνική επικυριαρχία. Παραχωρήθηκαν με τη συνθήκη της Λοζάνης στην Τουρκία, τον Οκτώβριο του 1923. Μια συνθήκη πρωτοποριακή για την εποχή της, που προστάτευε τα δικαιώματα του γηγενούς πληθυσμού και που με την επαύριο άρχισε συστηματικά να παραβιάζεται. Και η μητέρα Ελλάδα όχι μόνο δεν τίμησε την υπογραφή της και δεν προστάτεψε τους Έλληνες της Ίμβρου και της Τενέδου, αλλά σιώπησε και τους εγκατέλειψε σε έναν συστηματικό αφανισμό, σε μια τραγική μοίρα.

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - Τένεδος, η ΄΄ Λεύκοφρυς ΄΄.

Η Τένεδος παρά τη μικρή της έκταση, έχει αξιόλογη ιστορία. Τενέδος ονομάστηκε προς τιμήν του βασιλιά της Τέννη, ενώ στην αρχαιότητα ονομαζόταν Λεύκοφρυς. Μνημονεύεται δε, τόσο από τον Όμηρο στην Ιλιάδα, όσο και από το Βιργίλιο στην Αινειάδα. Η σημαντική θέση της στην ιστορία οφείλεται στη στρατηγική της τοποθεσία, απέναντι από την τρωική ακτή. Αποτέλεσε βάση ανεφοδιασμού των Ελλήνων κατά τον τρωικό πόλεμο. Το 492-479 κυριεύτηκε από τους Πέρσες για να περάσει διαχρονικά από τα χέρια Ελλήνων, Ρωμαίων, Βυζαντινών, Γενοβέζων και Οθωμανών Τούρκων. Το 1912, το ελληνικό ναυτικό υπό το ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη την απελευθέρωσε. Με τη συνθήκη όμως της Λωζάνης η Τένεδος μαζί με την Ίμβρο παραχωρήθηκαν οριστικά στην Τουρκία. Στην Τένεδο όπου υπάρχει μόνο ένα ομώνυμο χωριό, ως το 1922 λειτουργούσαν δύο ελληνικά σχολεία, το αρρεναγωγείο ή αγορίσιο και το ΄΄Πηνελόπειο΄΄

παρθεναγωγείο που εγκαινιάστηκε το 1883.
Το 1952, όταν καταργείται ο νόμος 1151 που απαγόρευε τη λειτουργία ελληνικών σχολείων, δημιουργείται η ΄΄ Αστική σχολή Τενέδου΄΄ η οποία κλείνει μετά το 1964 όταν επιδεινώνονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Τα ανασταλτικά μέτρα που ακολούθησαν, ανάγκασαν τους Έλληνες να εγκαταλείψουν το νησί και να διασκορπιστούν σε διάφορες κατευθύνσεις προς την Ελλάδα, Αυστραλία, Αμερική, Γαλλία, Καναδά και Γερμανία.
Από τους 1750 Έλληνες που ζούσαν στην Τένεδο το 1964, απέμειναν ελάχιστοι, γύρω στους 45, εκ των οποίων τέσσερα παιδιά που δεν έχουν τη δυνατότητα να διδαχθούν την ελληνική γλώσσα.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - Πριγκιποννήσια.

Τα Πριγκιποννήσια είναι ένα σύμπλεγμα νησιών στη Θάλασσα του Μαρμαρά, νότια της Κωνσταντινούπολης, το οποίο αποτελείται από 4 μεγάλα νησιά (Πρώτη, Αντιγόνη, Χάλκη, Πρίγκηπος) και 5 μικρότερα (Πίτα, Νέανδρος, Οξειά, Πλάτη, Αντιρόβυθος).
Αυτά μνημονεύονται για πρώτη φορά τον 4ο αιώνα π.Χ. από τον Αριστοτέλη με το όνομα «Χαλκηδόνιοι νήσοι» ή «Δημόνησοι», από το όνομα κάποιου Δημόνησου, ο οποίος πρώτος κατεργάστηκε τον υποθαλάσσιο χαλκό, που ανέσκαπταν στον παρακείμενο βυθό. Τα νησιά αυτά αποτέλεσαν από νωρίς τόπο εξόρυξης χαλκού, που ήταν πολύτιμο μετάλλευμα εκείνα τα χρόνια, από αποίκους Μεγαρείς, Αιολείς και Μιλησίους.
Η σημερινή ονομασία προήλθε από την εποχή που το μεγαλύτερο νησί υπήρξε ιδιοκτησία του βυζαντινού πρίγκηπα Ιουστίνου Κουροπαλάτη, στα 569 μ.Χ., ο οποίος έκτισε και ανάκτορο σε αυτό. Έκτοτε το νησί ονομάστηκε «Νήσος του Πρίγκηπος» και κατ' επέκταση τα γύρω νησιά «Πριγκηπόνησα». Πλήθος πριγκήπων και βυζαντινών αξιωματούχων κατέφευγαν στα ειδυλλιακά αυτά νησιά για ξεκούραση και συλλογισμό.

Η μικρασιατική καταστροφή του 1922 είχε τις δυσάρεστες επιπτώσεις της και στους Έλληνες των Πριγκηπονήσων, ιδίως όμως μετά το 1955 με το πογκρόμ κατά των ελληνικών περιουσιών της Πόλης που συνέβη τότε σήμανε την αρχή του τέλους. Ακολούθησαν οι απελάσεις της δεκαετίας του '60. Η αίσθηση ανασφάλειας των υπολοίπων τους οδήγησε σε σταδιακή αναχώρηση, συχνά χωρίς τη διασφάλιση της ιδιοκτησίας της ακίνητης περιουσίας τους. Τη θέση τους πήραν μέτοικοι από τα βάθη της Μικρασίας, κυρίως Κούρδοι και Λαζοί. Σήμερα από τους 20.000 μόνιμους κατοίκους ελάχιστοι είναι Ρωμιοί. Σημαντικού ελληνικού ενδιαφέροντος είναι η Μονή του Αγίου Γεωργίου στην Πρίγκηπο και η Μονή της Αγίας Τριάδας στη Χάλκη, στην οποία στεγαζόταν και η φημισμένη Θεολογική Σχολή.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ - Κωνσταντινούπολις

Ήταν κάποτε εκεί πέρα, πηγή λαών και χρόνων, στην άκρη της Θράκης, στο άγγιγμα της Μ. Ασίας. Εκεί στον «απεναντίον των τυφλών» τόπο, στη χώρα του μυθικού Μεγαρέα οικιστή Βύζαντα, στο Βυζάντιο. Εκεί «εις την Πόλιν» τη χτισμένη πάνω σε επτά λόφους, «εις την Πόλιν την επτάλοφο». «Εις την Πόλιν» την Πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, που στους κόλπους της συντελέστηκε το αμάλγαμα του κλασικού πνεύματος με τον Χριστιανισμό για να διαμορφωθεί το ανθρωπιστικό ιδανικό, το θεμέλιο της σκέψης ολόκληρου του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Για σένα μιλάω Κωνσταντινούπολη, που ούτε το όνομά σου πια δεν αναγνωρίζεις. Για σένα που γεννήθηκες 330 χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, πλημμυρισμένη από μοσχομυριστά θυμιάματα του μέλλοντος, που προοιώνιζαν δόξες ασίγαστες για χίλια και βάλε, χρόνια. Ήταν θέλημα Θεού όμως, όπως είπαν, να ακουσθεί η μητέρα όλων των κραυγών: «Εάλω η Πόλις». «Η Πόλη έπεσε». Κραυγή φρίττουσας ψυχής. Αποτρόπαια κραυγή, πληγής χαίνουσας της ψυχής μας, των αχράντων μας απάντων, στον αιώνα των αιώνων. Από τότε στις 29 Μαϊου του άραχλου 1453. Βλέπεις ακόμα τη νύχτα, βλέπεις τη φρίκη, βλέπεις το ποτάμι από Τούρκους, ορδές λιμασμένες, συνωθούμενες, να σκαρφαλώνουν στα ιερά τείχη, να χύνονται… αλαλάζοντας, πλημμυρίδα απίστων και κύματα να ορμούν στην Πόλη της Παρθένου Παναγιάς, την Πόλη της Σοφίας του Θεού, την Πόλη των Πόλεων «πασών κεφαλή», την Κωνσταντινούπολη!